Veiligheid van arbeidsmigranten: wat het OVV-rapport betekent voor de schoonmaak

De Onderzoeksraad voor Veiligheid (OVV) publiceerde op 3 september 2025 het rapport Veiligheid arbeidsmigranten. De kern: arbeidsmigranten zijn volgens de schattingen 1,4 tot 5 keer zo vaak als gemiddeld betrokken bij een arbeidsongeval, en werkgevers doen te weinig om dat te voorkomen.

De Raad kijkt vooral naar de land- en tuinbouw, de bouw, de logistiek en de vleesverwerking. Maar ook de schoonmaak komt in het rapport voor, en de oorzaken die hij aanwijst, zoals taal, instructie en uitzendwerk, spelen daar net zo goed.

Wat zegt de Onderzoeksraad over de veiligheid van arbeidsmigranten?

Volgens de Raad verkeren minstens 200.000 arbeidsmigranten in een kwetsbare positie: mensen uit de EU die tijdelijk in Nederland werken en maximaal 130 procent van het minimumloon verdienen. Ruim 88 procent van hen heeft een flexibele arbeidsrelatie, terwijl het werk vaak structureel is.

Het risico zit in een stapeling van factoren, van taalbarrières en lange werk- en reistijden tot slechte huisvesting. Voorzitter Chris van Dam: "Juist deze optelsom van risicoverhogende factoren vraagt om extra aandacht en inspanning van werkgevers."

Taal en instructie: twee voorbeelden uit het rapport

Petar uit Bulgarije moest als uitzendkracht de ovens van een steenfabriek schoonmaken. De waarschuwing op een afzetlint was in het Duits, de instructie in het Engels. Op zijn eerste werkdag werd hij achter het lint gegrepen door een geautomatiseerde wagon en raakte hij ernstig gewond. De Raad: "Petar had de Duitse waarschuwing op het lint en de Engelse instructie niet begrepen doordat hij uitsluitend de Bulgaarse taal beheerste."

Iwan werkte via een uitzendbureau bij een afvalinzamelaar, en daarnaast in de groenvoorziening, de metaal en de schoonmaak. Hij kwam om het leven bij een ongeval met een vuilniswagen. De afvalinzamelaar gaf periodiek veiligheidsvoorlichting. "Maar Iwan miste deze voorlichting keer op keer, omdat hij als uitzendkracht niet op deze dagen bij het afvalinzamelbedrijf was tewerkgesteld."

Arbeidsmigranten in de schoonmaak: wat weten we?

De Raad rekent de schoonmaak tot de sectoren die sterk leunen op buitenlandse arbeidskrachten en noemt een schatting van Denkwerk (Migratie als motor, 2023): 60 tot 80 procent van de werknemers komt uit het buitenland. CBS kwam over 2021–2023 op 31 procent migranten onder werkende schoonmakers. Volgens de Raad lopen de cijfers over arbeidsmigranten sterk uiteen, onder meer omdat niet iedereen staat ingeschreven.

De Arbeidsinspectie telde in 2024 in de branche schoonmaakbedrijven, hoveniers en dergelijke 42 slachtoffers van meldingsplichtige arbeidsongevallen per 100.000 banen, tegen 22 gemiddeld. Omdat veel ongevallen niet worden gemeld, ligt het werkelijke aantal volgens de Arbeidsinspectie twee tot drie keer hoger. In 18 procent van de onderzochte ongevallen was het slachtoffer een uitzendkracht, terwijl zij naar schatting 4 procent van de werkenden zijn.

Welke aanbevelingen doet de Raad?

De belangrijkste van de zeven aanbevelingen:

• Vaste dienst bij structureel werk, met bindende afspraken in cao's of sectorale akkoorden.
• Prikkels weg om arbeidsmigranten flexibel in te zetten voor structureel werk, en zo nodig een verbod in sectoren waar het probleem hardnekkig is.
• Zorgplicht concreet maken in arbocatalogi en risico-inventarisaties.
• Gerichter toezicht door de Arbeidsinspectie, en steviger optreden na ongevallen.

De aanbevelingen aan werkgevers richten zich tot brancheorganisaties in onder meer landbouw, transport, bouw en metaal, en tot de uitzendbranche. De schoonmaak staat er niet bij, maar de Raad schrijft: "We roepen andere sectoren op hen daarin te volgen."

Wat deden kabinet en Kamer sindsdien?

Op 3 februari 2026 reageerde het kabinet. Het onderschrijft de oproep aan branches om structureel werk vaker vast te maken en "ziet met belangstelling uit naar de stappen die branches hierin zetten". Bij gericht toezicht en de aanpak na ongevallen vindt het kabinet dat de huidige werkwijze volstaat. Over dat laatste: "Dit is niet vrijblijvend, zoals de OVV lijkt te veronderstellen."

Daarnaast kwamen twee wetten tot stand:

• Meld- en vergewisplicht. De Wet invoering meld- en vergewisplicht arbeidsongevallen voor uitleners is op 19 maart 2026 vastgesteld. Uitzendbureaus moeten ongevallen met dodelijke afloop, blijvend letsel of ziekenhuisopname dan zelf melden bij de Arbeidsinspectie en nagaan of de werkplek weer veilig is. De inlener moet zo'n ongeval dan direct aan het uitzendbureau doorgeven. De ingangsdatum volgt bij koninklijk besluit; het kabinet mikt op 1 juli 2027.
• Meer zekerheid flexwerkers. Deze wet is op 8 juli 2026 vastgesteld. Het grootste deel geldt vanaf 1 januari 2028, de regel over gelijkwaardige arbeidsvoorwaarden voor uitzendkrachten vanaf 31 december 2026.

Het kabinet steunt ook het SER-advies om taalonderwijs via cao-afspraken te garanderen. Voor uitzendbureaus komt er ook een toelatingsstelsel, de Wtta.

Wat betekent dit voor schoonmaakbedrijven?

De schoonmaak-cao regelt al een deel. Werknemers kunnen deelnemen aan een Traject Nederlandse taal (artikel 40) en krijgen binnen drie maanden na indiensttreding voorlichting en instructies, ook om veilig en gezond te werken (artikel 41). Praktisch:

• Veiligheid vóór de eerste dienst. Petar raakte op dag één gewond. Geef de belangrijkste instructies voordat iemand begint, in een taal die hij of zij begrijpt, en laat het terugvertellen. Zie ook taal en instructie.
• Vergeet flexkrachten niet. Wie wisselend werkt, mist werkoverleg en toolboxen. Plan een inhaalmoment.
• Neem taal op in je RI&E. Leg vast bij welke taken taalproblemen extra risico geven en wat je daaraan doet.
• Maak afspraken met het uitzendbureau over instructie en melden. Zodra de nieuwe wet geldt, geef je een meldingsplichtig ongeval ook direct aan het uitzendbureau door.
• Overweeg vaste contracten voor werk dat structureel is, de kern van het advies van de Raad.

Veelgestelde vragen

Wat concludeerde de Onderzoeksraad over arbeidsmigranten? Dat zij vaker een arbeidsongeval krijgen dan andere werkenden, door een stapeling van risico's zoals taal, vermoeidheid en afhankelijkheid, en dat werkgevers daar te weinig tegenover zetten.

Geldt het OVV-rapport ook voor de schoonmaak? De aanbevelingen zijn niet aan de schoonmaak gericht, maar de Raad roept andere sectoren op het voorbeeld te volgen. De risico's die hij beschrijft spelen er ook.

Wanneer gaat de meldplicht voor uitzendbureaus in? De wet is in maart 2026 vastgesteld. De ingangsdatum wordt nog bij koninklijk besluit bepaald; het kabinet mikt op 1 juli 2027.

Dit artikel is geen juridisch advies.